Schoonmaken in een zorginstelling is wezenlijk anders dan schoonmaken in een kantoor, winkel of bedrijfspand. Schoonmaakmedewerkers werken tussen patiënten, cliënten, bewoners, bezoekers en zorgpersoneel. Tegelijkertijd kunnen fouten in de schoonmaak gevolgen hebben voor de hygiëne en infectiepreventie. Voor schoonmaakondernemers betekent dit dat een zorgcontract niet alleen om vierkante meters, uren en tarieven mag draaien.

In zorginstellingen verblijven bovendien relatief veel kwetsbare mensen. Volgens het RIVM hebben cliënten in zorginstellingen een verhoogd risico op infecties, onder meer vanwege gezondheidsproblemen, leeftijd en medische behandelingen. Goede hygiëne draagt bij aan het verkleinen van dat risico.

Daarmee krijgt de schoonmaakmedewerker een bijzondere verantwoordelijkheid. Hij of zij is niet alleen degene die een vloer, toilet of kamer schoonmaakt, maar maakt in de praktijk deel uit van de omgeving waarin zorg wordt verleend.

Goede afspraken voordat het contract begint

Voor de schoonmaakondernemer begint goede zorgschoonmaak daarom al aan de overlegtafel. Wie is waarvoor verantwoordelijk? Welke werkzaamheden voert het schoonmaakbedrijf uit en welke taken blijven bij medewerkers van de zorginstelling?

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar juist daar kunnen in de dagelijkse praktijk problemen ontstaan. Het RIVM adviseert bij zorginstellingen waar meerdere partijen schoonmaken om voor iedere partij duidelijke schoonmaakschema’s op te stellen. Zo moet worden voorkomen dat werkzaamheden worden vergeten omdat beide partijen denken dat de ander ze uitvoert. Dit meldt de RIVM.

Voor ondernemers betekent dit dat zij bij een aanbesteding of nieuw contract kritisch moeten kijken naar de uitvoerbaarheid. Een schoonmaakprogramma dat op papier uitstekend lijkt, moet ook tijdens een drukke ochtend op een verpleegafdeling uitvoerbaar zijn.

Niet iedere schoonmaker is direct inzetbaar

Een tweede aandachtspunt is opleiding. Een goede schoonmaakmedewerker uit bijvoorbeeld een kantooromgeving is niet automatisch zonder aanvullende instructie inzetbaar in een zorginstelling.

Medewerkers moeten weten hoe zij veilig en hygiënisch werken, welke materialen en middelen waarvoor worden gebruikt en wanneer aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn. Het RIVM benadrukt onder meer het belang van dagelijkse schone materialen en het gescheiden gebruik van schoonmaakmaterialen voor sanitaire en andere ruimten.

“Ook moet duidelijk zijn wanneer gewoon reinigen voldoende is en wanneer desinfectie noodzakelijk is. Bij bijvoorbeeld bloed of bepaalde andere lichaamsvloeistoffen kunnen aanvullende maatregelen nodig zijn. Desinfecteren moet bovendien op de juiste manier en met daarvoor toegelaten middelen gebeuren”, aldus het RIVM.

Voor de ondernemer betekent dit: investeren in instructie, begeleiding en controle. Alleen een werkinstructie uitdelen is niet voldoende. Medewerkers moeten begrijpen waarom bepaalde handelingen noodzakelijk zijn.

Schoonmaker werkt tussen mensen

Daarnaast kent zorgschoonmaak een menselijke kant die bij calculaties gemakkelijk uit beeld raakt. Een medewerker kan tijdens het schoonmaken worden aangesproken door een bewoner die behoefte heeft aan een gesprek. Een kamer kan tijdelijk niet toegankelijk zijn vanwege verzorging of behandeling. Een cliënt kan onrustig zijn en een verpleegkundige kan vragen een ruimte later schoon te maken.

Dat vraagt flexibiliteit en sociale vaardigheden.

Tegelijkertijd moet de ondernemer voorkomen dat iedere verstoring uiteindelijk voor rekening van de schoonmaakmedewerker komt. Wanneer een medewerker structureel dezelfde hoeveelheid werk moet uitvoeren in minder beschikbare tijd, ontstaat werkdruk en kan de kwaliteit onder druk komen te staan.

Een realistische planning met ruimte voor de omstandigheden op een zorglocatie is daarom essentieel.

Communicatie met zorgpersoneel

Een goede relatie met de opdrachtgever moet verder gaan dan het periodieke contractgesprek met de facilitair manager. Juist de dagelijkse communicatie tussen schoonmaakmedewerkers en zorgpersoneel bepaalt voor een belangrijk deel of het proces goed verloopt.

Wanneer mag een kamer worden schoongemaakt? Is er sprake van een infectie waarvoor aanvullende maatregelen gelden? Wie meldt een vervuiling die onmiddellijk moet worden aangepakt? En wie controleert of een taak daadwerkelijk is uitgevoerd?

In verschillende zorgsettings adviseert het RIVM daarom schoonmaakschema’s en registratie te gebruiken, zeker wanneer meerdere mensen of organisaties bij de schoonmaak betrokken zijn.

Tarief moet passen bij verantwoordelijkheid

Daar ligt ook een commerciële uitdaging voor schoonmaakondernemers. Zorgschoonmaak vraagt kennis, begeleiding, opleiding, flexibiliteit en vaak extra organisatie. Wanneer een opdrachtgever vooral op de laagste prijs inkoopt, kan spanning ontstaan tussen wat contractueel wordt gevraagd en wat op de werkvloer verantwoord kan worden uitgevoerd.

Een ondernemer moet daarom durven aangeven wat goede zorgschoonmaak werkelijk kost. Niet iedere opdracht is tegen ieder tarief verantwoord uit te voeren.

Dat vraagt ook om een andere positionering van schoonmaak. In een zorginstelling is schoonmaak geen sluitpost. Een schone omgeving is onderdeel van de omstandigheden waaronder veilige en kwalitatief goede zorg moet worden geleverd.

Medewerker moet zich gesteund voelen

Misschien wel de belangrijkste opdracht voor de schoonmaakondernemer ligt uiteindelijk bij zijn eigen medewerkers. Zij moeten weten dat zij vragen mogen stellen, incidenten kunnen melden en bij twijfel ondersteuning kunnen krijgen.

Zeker bij ziekte-uitbraken of bijzondere besmettingsrisico’s moet snel duidelijk zijn welke werkwijze geldt. Het RIVM wijst erop dat bij een ongewoon aantal infecties aanvullende maatregelen voor reiniging en desinfectie kunnen worden geadviseerd door bijvoorbeeld een arts, GGD of deskundige infectiepreventie.

De ondernemer die actief is in de zorg verkoopt daarmee uiteindelijk meer dan schoonmaakuren. Hij neemt verantwoordelijkheid voor vakmanschap, continuïteit en een werkomgeving waarin schoonmakers hun werk zorgvuldig kunnen uitvoeren.

Dat maakt zorgschoonmaak complex, maar biedt tegelijkertijd kansen voor schoonmaakbedrijven die zich met kennis, kwaliteit en goed werkgeverschap willen onderscheiden.

Tekst: Redactie SIEV Dagblad.