Blog namens SIEV – branchevereniging voor mkb-ondernemers in de schoonmaakbranche
Actierecht versus draagplicht
Er is in Nederland een wonderlijke vorm van gelijkheid ontstaan. In de schoonmaakbranche kan FNV staken tegen een onderhandelingsresultaat waarover aan de cao-tafel al is gepraat, gerekend, geschoven, gezucht en uiteindelijk ook door de FNV werd geconcludeerd dat het werkbaar genoeg was om verder te komen. Maar de achterban vond het niet genoeg, stuurde haar eigen team wandelen en die verklaarden dan weer dat er gestaakt moest gaan worden. Dat is hun goed recht. Sterker nog: het is recht nummer één in volle glorie. Bevalt de uitkomst niet, dan trek je een hesje aan, pak je een fluitje, zoek je een camera en dan heet het ‘strijd’.
Wel binnen de eigen perken overigens, de vakbondsleider riep allerlei redenen waarom de FNV gaat staken maar gaf ook vriendelijk aan de strijdbare makkers mee “ga rustig op vakantie” terwijl de huidige cao schoonmaak toch echt op 1 juli niet meer bestaande is. Strijd is belangrijk, behalve als het je even niet uitkomt!
De ondernemer heeft óók een recht. Recht nummer twee. Dat is het recht om dezelfde onderhandelingsresultaat gewoon uit te voeren, te betalen, uit te leggen aan opdrachtgevers en administratief te verwerken alsof Mozes persoonlijk met de cao-tabletten van de berg is afgedaald. Het recht op draagplicht noemen we dat. Maar we denken allemaal: het recht om overal voor op te draaien.
De scheve balans voor ondernemers
Dat is de scheve balans waar SIEV aandacht voor vraagt. Werknemers en vakbonden hebben een zichtbaar actierecht; ondernemers hebben een onzichtbare draagplicht. De één kan het werk neerleggen om druk te zetten. De ander kan het werk niet neerleggen zonder het bedrijf, klanten, medewerkers en continuïteit op het spel te zetten. Natuurlijk kan een schoonmaakondernemer met een bord “Wij eisen minder formulieren” op het Malieveld gaan staan. Alleen belt ondertussen de klant waar de vloer niet schoon is, vraagt de medewerker of het loon wel komt, wil de Belastingdienst gewoon betaald worden en ligt er alweer een nieuwe verplichting klaar met de vriendelijke titel “vereenvoudiging”. De ondernemer is de enige partij aan tafel die niet kan weglopen, omdat iedereen hem nodig heeft om de rekening te betalen.
Sociaal beleid moet uitvoerbaar blijven
De afgelopen vijf jaar is de stapel verplichtingen voor mkb-schoonmaakbedrijven niet gegroeid, maar gaan woekeren. Vanuit de overheid kwamen regels en aanscherpingen op het gebied van personeel, ziekte, privacy, duurzaamheid, belastingen, arbeidsomstandigheden, contracten, rapportages, aansprakelijkheid en controles. Vanuit de cao Schoonmaak en Glazenwassersbedrijf kwam daar nog een fraai boeket aan afspraken bij over loonontwikkeling, toeslagen, eindejaarsuitkering, loondoorbetaling bij ziekte, scholing, pensioen, reiskosten, contract wisseling, duurzame inzetbaarheid, werkdruk en sectorale regelingen. Voorzichtig geteld gaat het niet om een paar extra vinkjes, maar om tientallen nieuwe of verzwaarde verplichtingen. Meer dan vijftig is geen alarmisme; het is eerder wat je vindt voordat je echt begint met tellen.
Voor alle duidelijkheid: SIEV is er niet om goede arbeidsvoorwaarden weg te lachen. Schoonmaken is een vak. Mensen verdienen respect, fatsoenlijke beloning en veilige werkomstandigheden. Maar juist daarom moet het gesprek eerlijker worden gevoerd. Een cao die op papier sociaal oogt, is in de praktijk pas sociaal als zij ook uitvoerbaar blijft voor de mkb-bedrijven die het werk organiseren, de mensen aannemen, de roosters rond krijgen en het risico dragen. Anders is sociaal beleid vooral een mooie vlag op een rekening die opnieuw bij dezelfde ondernemer door de brievenbus valt.
Klem tussen cao, overheid en opdrachtgever
De schoonmaakondernemer zit ondertussen klem in een driehoek die verdacht veel op een bankschroef lijkt. De cao zegt: meer betalen. De overheid zegt: meer regelen. De opdrachtgever zegt: kan het niet goedkoper? En als het ergens kraakt, kijkt iedereen naar de ondernemer alsof hij de architect van het hele systeem is. Die moet loonstijgingen uitleggen aan klanten die zelf op de kosten letten. Die moet verplichtingen invoeren in bedrijven waar geen juridische afdeling, HR-divisie of compliance-orkest klaarzit. Die moet duurzaam, sociaal, inclusief, veilig, transparant, betaalbaar en flexibel zijn, liefst allemaal tegelijk en bij voorkeur zonder de prijs te verhogen.
In beleidsstukken heet dit dan “professionalisering van de sector”. Dat klinkt keurig, bijna feestelijk. Professionalisering is zo’n woord waar iedereen instemmend bij knikt tot iemand vraagt wie de uren, systemen, controles, premies, opleidingen, gesprekken, formulieren en foutenrisico’s gaat betalen. Dan wordt het stil en kijkt men, geheel toevallig, naar de ondernemer. Liefst gevolgd door de zin dat het allemaal “administratief eenvoudig” is. Dat wordt doorgaans gezegd door mensen die zelf nog nooit op vrijdagmiddag tegelijk een ziekmelding, een roosterprobleem, een klantklacht, een cao-vraag, een personeelsgesprek en een brief van de Belastingdienst op hun bureau kregen.
Tijd voor realiteitszin
Daarom vraagt SIEV om meer realiteitszin. Aan de politiek, aan opdrachtgevers en aan cao-partijen. Wie steeds nieuwe eisen op het bord van schoonmaakbedrijven legt, moet ook de prijs, uitvoerbaarheid en verantwoordelijkheid eerlijk durven bespreken. Mkb-ondernemers zijn geen pinautomaat met KvK-nummer en ook geen uitvoeringsloket van goede bedoelingen. Zij zijn werkgevers, vakmensen, risicodragers en de ruggengraat van de branche.
En, hoe revolutionair het ook klinkt: ondernemers zijn ook mensen. Mensen met gezinnen, partners, kinderen, ouders, vrienden, gezondheid en een privéleven dat niet vanzelf overeind blijft wanneer avonden, weekenden en vakanties verdwijnen in loonberekeningen, verzuimdossiers, aanbestedingen, cao-uitleg, klantgesprekken en de volgende administratieve verplichting. De gevolgen daarvan zijn niet alleen zakelijk. Ze zitten ook in gemiste verjaardagen, slecht slapen, oplopende stress, minder tijd voor thuis en het voortdurende gevoel dat er altijd nóg iets moet voordat er adem gehaald mag worden.
Gelijke rechten zijn belangrijk. Maar als de praktijk erop neerkomt dat de één mag staken en de ander mag betalen, regelen, uitleggen, glimlachen en thuis uitleggen waarom zij/hij alweer te laat is, dan is het tijd om niet alleen over waardering te praten, maar over evenwicht. En als ondernemers daar aandacht voor vragen, kunnen ze natuurlijk altijd gaan staken. Toch?
