Steeds vaker hoeven mensen met schulden daarvan niets terug te betalen. Dat is te begrijpen in uitzonderlijke situaties waarin aantoonbaar geen afloscapaciteit bestaat, maar zogeheten nulaanbiedingen mogen nooit zonder enige voorwaarde de nieuwe norm in de schuldhulpverlening worden, waarschuwen VNO-NCW en MKB-Nederland in een position paper die ze vandaag naar de Tweede Kamer hebben gestuurd. De ondernemersorganisaties constateren dat het wel die kant op gaat: ‘Dat maakt schuldhulp minder effectief, het is slecht voor de algemene betalingsmoraal, en het zijn ondernemers en mensen die wel hun schulden aflossen die daarvan de dupe zijn.’
Bijna standaardpraktijk
Volgens cijfers van de NVVK, de landelijke organisatie voor schuldhulpverlening, wordt inmiddels één op de drie schulden van natuurlijke personen volledig kwijtgescholden. Daarmee is het toepassen van nulaanbiedingen bijna standaardpraktijk aan het worden, in plaats van een uitzondering voor mensen die door omstandigheden aantoonbaar niet kunnen terugbetalen. Dat is niet houdbaar, aldus VNO-NCW en MKB-Nederland. ‘Schuldhulpverlening kan alleen duurzaam werken als zij ook wederkerig is. Rechten voor en hulp aan mensen met schulden moeten gepaard gaan met duidelijke verplichtingen en waarborgen.’ CU-Kamerlid Don Ceder heeft onlangs al Kamervragen gesteld over de rechtmatigheid en wenselijkheid van het nulaanbod. ‘Die raken de kern van een fundamenteel spanningsveld: hoe houden we het schuldhulpverleningsstelsel sociaal én rechtvaardig?’
Balans ondermijnd
Bedrijven betwisten niet dat mensen met problematische schulden bescherming nodig hebben. Ze willen meewerken aan oplossingen en doen dat ook, benadrukken de ondernemersorganisaties. De wetgever heeft echter niet voor niets vastgesteld dat ook in die situaties van schuldeisers een minimale inspanning mag worden verwacht. Daarom geldt sinds 2021 de 5%-regeling: er moet altijd tenminste 5 procent van de schuld worden afgelost, om te voorkomen dat schulden volledig vrijblijvend worden. Die balans dreigt nu echter te verdwijnen, aldus VNO-NCW en MKB-Nederland. ‘We krijgen hierover steeds vaker signalen vanuit onze achterban: van energiebedrijven en gerechtsdeurwaarders tot aan kleine bedrijven. In toenemende mate krijgen schuldeisers het verzoek om in te stemmen met volledige kwijtschelding. Ondernemers zien daardoor steeds minder van hun vordering terug, terwijl tegelijkertijd veel trajecten niet succesvol worden afgerond of kort na kwijting opnieuw tot betalingsproblemen leiden. Dat wijst erop dat nulaanbiedingen te vaak losstaan van effectieve begeleiding en structurele nazorg. Als mensen daarbij niet worden geholpen, is de kans reëel dat ze opnieuw in de schulden komen.’
Ruimte voor maatwerk
VNO-NCW en MKB-Nederland wijzen op de gevolgen als minimale aflossing en uniforme verplichtingen volledig worden losgelaten. ‘Schuldeisers zullen steeds minder geneigd zijn om mee te werken aan schuldregelingen. Het tast bovendien de betalingsmoraal en het gevoel van rechtvaardigheid aan.’ De ondernemersorganisaties roepen de politiek en uitvoeringspraktijk daarom op om de 5%-regeling opnieuw als de norm te bevestigen. Er moet ruimte blijven voor maatwerk en nulaanbiedingen voor uitzonderlijke gevallen, maar dan wel met heldere criteria, duidelijke verplichtingen, intensieve begeleiding en verplichte nazorg. Ook moet de financiële draagkracht van mensen gedurende minnelijke schuldhulpverleningstrajecten worden herijkt, zoals dat ook bij de wettelijke regeling (WSNP) gebeurt.
Verder is het nodig dat wordt geïnvesteerd in kwaliteit en uniformiteit van schuldhulpverlening, zodat trajecten daadwerkelijk leiden tot duurzame financiële zelfredzaamheid.
