De reactie van SIEV-voorzitter Paul Fok op het afwijzen van het cao-akkoord laat zien waar veel ondernemers dagelijks tegenaan lopen (zie: https://www.sievdagblad.nl/reactie-siev-voorzitter-paul-fok-op-afwijzen-cao-akkoord-in-de-schoonmaak/). In vrijwel iedere discussie over arbeid, arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid lijkt één uitgangspunt centraal te staan: als er ergens een rekening ligt, dan kan die wel bij de werkgever worden neergelegd.

Of het nu gaat om hogere lonen, aanvullende arbeidsvoorwaarden, verzuimkosten, re-integratieverplichtingen of sociale regelingen; uiteindelijk wordt van werkgevers verwacht dat zij steeds verdergaande risico’s dragen. Alsof ondernemerschap een bodemloze put is waaruit onbeperkt geput kan worden.

Een regeling uit een andere tijd – transitievergoeding is doel voorbijgeschoten

Dat zien we ook terug bij de transitievergoeding na langdurige arbeidsongeschiktheid.

Ooit was de gedachte achter de transitievergoeding begrijpelijk. Werknemers zouden ondersteuning krijgen bij de overstap naar een nieuwe baan. Maar de arbeidsmarkt van vandaag is niet meer die van tien jaar geleden.

Werkgevers zoeken massaal personeel. In vrijwel iedere sector staan vacatures open. Voor mensen die kunnen werken, zijn de kansen op een nieuwe baan groter dan ooit. Daarmee is de oorspronkelijke rechtvaardiging van de transitievergoeding grotendeels verdwenen.

Twee jaar verantwoordelijkheid nemen moet ergens eindigen

Bij langdurige ziekte wordt die scheefgroei nog duidelijker zichtbaar. Niemand kiest ervoor om ziek te worden. Dat verdient begrip en ondersteuning. Werkgevers nemen daarin ook hun verantwoordelijkheid. Twee jaar lang wordt loon doorbetaald. Er worden re-integratietrajecten opgestart, arbodiensten ingeschakeld, vervanging geregeld en productieverlies opgevangen.

Dat is een forse verantwoordelijkheid die ondernemers al decennialang serieus nemen.

Maar na twee jaar ziekte volgt vervolgens vaak nog een transitievergoeding. En vanaf 2027 verdwijnt zelfs de compensatieregeling daarvoor.

Dan mag de vraag toch gesteld worden: waarvoor precies?

Een systeem waarin niet iedereen zijn rol kan waarmaken

Wat deze discussie extra ingewikkeld maakt, is dat werkgevers steeds meer verantwoordelijkheden krijgen, terwijl andere partijen in het stelsel die verantwoordelijkheid niet altijd kunnen waarmaken.

Neem het UWV. Werkgevers moeten voldoen aan uitgebreide re-integratieverplichtingen, dossiers opbouwen en tijdig alle stappen zetten. Tegelijkertijd kampt het UWV al jaren met personeelstekorten, achterstanden en lange doorlooptijden. Beoordelingen laten op zich wachten en duidelijkheid voor werknemer en werkgever komt vaak veel later dan gewenst.

Dat is niemand persoonlijk te verwijten. Maar het gevolg is wel dat werkgevers geacht worden hun verplichtingen volledig na te komen, terwijl de overheid zelf steeds vaker moet erkennen dat zij haar eigen rol door capaciteitsproblemen niet tijdig kan invullen.

Een eerlijk stelsel vraagt om verantwoordelijkheid van alle betrokken partijen. Niet alleen van werkgevers.

Goed werkgeverschap vraagt ook om wederkerigheid

In de praktijk zien werkgevers bovendien situaties die het draagvlak voor deze regeling onder druk zetten.

Er zijn medewerkers die na twee jaar arbeidsongeschiktheid opvallend snel elders weer aan hetzelfde werk gaan (waar ze eigenlijk niet meer geschikt voor worden geacht). Anderen melden zich kort voor het einde van de wachttijd beter om vervolgens enkele maanden later opnieuw uit te vallen. Uiteraard zijn dit uitzonderingen en zeker geen reden om alle langdurig zieke medewerkers met wantrouwen te bekijken.

Maar het laat wel zien dat het systeem niet waterdicht is en dat de rekening vrijwel volledig bij de werkgever blijft liggen.

Na twee jaar loondoorbetaling en alle bijkomende verplichtingen voelt een extra vergoeding daarom steeds minder als een redelijke transitieondersteuning en steeds meer als een boete op werkgeverschap.

De arbeidsmarkt van morgen vraagt om andere keuzes

Paul Fok waarschuwt terecht dat beleid gevolgen heeft voor het gedrag van werkgevers. Iedere extra verplichting, ieder nieuw risico en iedere extra kostenpost maakt ondernemers voorzichtiger.

Dat is niet omdat werkgevers mensen geen kansen willen geven. Het is omdat zij steeds vaker moeten afwegen of zij de financiële risico’s nog kunnen dragen als het misgaat.

Wie werkgevers blijft behandelen als risicodrager van vrijwel alle maatschappelijke problemen, moet niet verbaasd zijn als werkgevers uiteindelijk minder risico gaan nemen. Dan worden vaste contracten schaarser, kansen voor kwetsbare groepen kleiner en ondernemerschap minder aantrekkelijk.

Tijd voor een eerlijk debat

Werkgevers vragen niet om vrijstelling van verantwoordelijkheid. Zij vragen om een eerlijke verdeling van risico’s.

Ziekte is een maatschappelijk vraagstuk. Arbeidsmarktparticipatie is een maatschappelijk vraagstuk. Werkgelegenheid is een maatschappelijk vraagstuk.

Als de overheid en vakbonden vinden dat deze onderwerpen belangrijk zijn, dan hoort de verantwoordelijkheid daarvoor niet steeds eenzijdig bij ondernemers te worden neergelegd.

Want de vraag is niet meer hoeveel lasten werkgevers nog kunnen dragen……

De vraag is wanneer we erkennen dat goed werkgeverschap iets anders is dan het steeds opnieuw doorschuiven van de rekening naar dezelfde groep.

Tekst: Laetitia Simonis – algemeen directeur 1nergiek