Na jaren van groei daalt voor het eerst het absolute aantal zzp’ers in Nederland. Dat blijkt uit het nieuwe rapport “Een decennium zzp-dossier in feiten en inzichten”. Dit rapport van ZiPconomy, HeadFirst Group en ONL voor Ondernemers laat zien dat zelfstandigen bewuster dan ooit kiezen voor ondernemerschap. De onderzoekers roepen op tot beleid dat recht doet aan de diversiteit binnen deze groep.
Eerste absolute daling in twintig jaar
Voor het eerst in twintig jaar is het absolute aantal zelfstandigen zonder personeel gedaald. De afname werd zichtbaar in de eerste helft van 2025 en lijkt zich in het derde kwartaal voort te zetten. Daarmee is sprake van een duidelijke trendbreuk na twee decennia van onafgebroken groei.
De oorzaken van deze daling zijn veelzijdig. Naast de intensievere handhaving op schijnzelfstandigheid spelen ook de afzwakkende economie, bezuinigingen bij overheden en een afnemende krapte op de arbeidsmarkt een rol. Het rapport benadrukt dat dit samenspel van factoren invloed heeft op de dynamiek van de zelfstandigenmarkt.
Toch neemt de populariteit van het ondernemerschap niet af. De meeste zzp’ers zijn juist tevreden met hun keuze voor zelfstandig werk.
De meeste zelfstandigen kiezen bewust voor ondernemerschap
Een belangrijk inzicht uit het rapport is dat de overgrote meerderheid van de zelfstandigen bewust kiest voor het zzp-schap. Slechts een kleine groep voelt zich gedwongen om als zelfstandige te werken. Slechts 2,7 procent wordt beschouwd als “gedwongen zzp’er”, terwijl ongeveer 10 procent liever een vaste baan zou hebben. Daartegenover staat dat de helft van de zelfstandigen juist aangeeft niets anders te willen dan zzp’er zijn.
Uit de cijfers blijkt bovendien dat zelfstandigen hun werkende leven gemiddeld hoger waarderen dan werknemers in loondienst. De wens om meer autonomie en regie over het werk te hebben, speelt daarbij een grote rol. Volgens de onderzoekers is het belangrijk dat beleid deze intrinsieke motivatie erkent en ondersteunt.
Jouw gepersonaliseerde AI assistent
Wil je weten wat dit voor jouw bedrijf betekent? Stel je verdiepingsvraag!
Discussie moet draaien om feiten, niet emotie
Het rapport is gebaseerd op bestaande data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Intelligence Group en de tweejaarlijkse Zelfstandige Arbeid Enquête (ZEA) van TNO en CBS. De initiatiefnemers willen met het rapport bijdragen aan een feitelijke en evenwichtige beleidsdiscussie over de toekomst van zelfstandig ondernemerschap in Nederland.
Veel diversiteit onder meer dan een miljoen zzp’ers
Hoewel er momenteel sprake is van een lichte daling, groeide het aantal zzp’ers in de afgelopen tien jaar nog met 44 procent – een toename van ongeveer 300.000 mensen. Het aandeel zelfstandigen in de beroepsbevolking steeg van net onder de 11 procent naar ruim 12 procent.
De onderzoekers benadrukken dat de zzp-populatie zeer divers is. Er zijn grote verschillen tussen zelfstandigen die producten verkopen en degenen die hun arbeid aanbieden aan organisaties. Vooral in die laatste groep speelt de discussie over schijnzelfstandigheid. Opvallend genoeg groeit juist deze categorie nog steeds.
Fiscale maatregelen, zoals de afbouw van de zelfstandigenaftrek, kunnen volgens de onderzoekers vooral groepen raken die buiten deze discussie vallen – bijvoorbeeld zelfstandigen die direct aan consumenten leveren. Dat vraagt om maatwerk in beleid.
Hybride en oudere zzp’ers verdienen aandacht
Naast de traditionele zelfstandige groeit ook de groep hybride werkenden. Ongeveer 600.000 Nederlanders combineren een baan in loondienst met werkzaamheden als zzp’er. Deze groep wordt in veel beleidsdiscussies nog nauwelijks meegenomen, bijvoorbeeld bij de plannen voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen.
Daarnaast vergrijst de zzp-populatie, terwijl er tegelijkertijd meer jonge zelfstandigen bij komen. Oudere zzp’ers vormen momenteel de snelst groeiende groep. Zij blijven vaak actief als adviseur, mentor of tijdelijke kracht. De onderzoekers wijzen erop dat nieuwe regelgeving en strikte handhaving deze groep kunnen ontmoedigen om langer door te werken, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de arbeidsmarkt en kennisoverdracht.
Inspiratie uit België
In het rapport wordt ook een vergelijking gemaakt met België, waar al langer een zelfstandigenwet bestaat. De Nederlandse plannen voor een vergelijkbare wet zijn deels op dit model gebaseerd. Hoewel de systemen verschillen, laat de vergelijking zien dat de groei van het aantal freelancers in beide landen vrijwel gelijk verloopt.
De onderzoekers concluderen dat Nederland kan leren van de Belgische aanpak, waar de balans tussen vrijheid en zekerheid beter is verankerd in beleid en wetgeving.
Maatwerk als sleutel voor toekomstig beleid
De belangrijkste boodschap uit het rapport is dat een eenduidige aanpak niet volstaat. De zzp’er bestaat in vele vormen – van zelfstandige vakman tot hoogopgeleide professional – en vraagt om beleid dat aansluit bij die diversiteit. Het rapport pleit daarom voor maatwerk: wet- en regelgeving die de tevreden, bewuste zzp’er ondersteunt, zonder andere groepen onnodig te benadelen.
Zo werk je eerlijk en duidelijk samen met zelfstandigen
De meeste zzp’ers kiezen dus bewust voor hun ondernemerschap en willen vooral ruimte om hun werk op eigen voorwaarden in te vullen. Heldere afspraken over de manier van werken, een goed contract en het voorkomen van een gezagsverhouding zijn geen bureaucratische details, maar een manier om deze vrijheid te beschermen. Ze zijn daarom belangrijk om duidelijkheid te scheppen. Of je nu zzp’ers inhuurt, of er zelf een bent. Zo kun je bijvoorbeeld schijnzelfstandigheid voorkomen én draag je bij aan een gezonde, toekomstbestendige zzp-markt. We geven je in een ander artikel praktische tips om dat goed te regelen.
Bron: MKB Help Desk
