Nederlanders zitten gemiddeld 8,9 uur per werkdag achter hun bureau of scherm, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Daarmee zijn we Europees koploper in zitgedrag. TNO spreekt zelfs van een “nieuwe pandemie van leefstijlziekten”: langdurig zitten verhoogt de kans op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en vroegtijdige sterfte. De maatschappelijke kosten zijn fors: naar schatting € 1,2 miljard per jaar aan zorguitgaven.

Vooral de digitalisering en de opkomst van hybride werken hebben de zittijd verder opgedreven. Waar in 2019 werknemers gemiddeld 4,6 uur per dag achter een scherm zaten, is dat in 2023 gestegen naar 5,6 uur. Meer dan 80 procent van de thuiswerkers zit dagelijks langer dan zes uur onafgebroken. Het gevolg: een “zitcultuur” die niet alleen de gezondheid van werknemers ondermijnt, maar ook de productiviteit en inzetbaarheid van organisaties.

Gezondheid en prestaties zijn onlosmakelijk verbonden

Een ergonomisch verantwoorde werkplek is geen luxe, maar een randvoorwaarde voor duurzame inzetbaarheid. Onderzoek van Gallup laat zien dat werknemers die zich fysiek comfortabel voelen, 30 procent minder kans hebben op burn-out en meer betrokken zijn bij hun werk. Deloitte en Zilveren Kruis tonen in hun monitor aan dat welzijn op de werkplek direct samenhangt met bedrijfsresultaten: minder verzuim, hogere productiviteit en een lager verloop.

Het gaat daarbij niet alleen om fysieke gezondheid. Een goed ingerichte werkplek geeft werknemers ook het signaal dat hun welzijn serieus wordt genomen. Dat vergroot de tevredenheid en versterkt de binding met de organisatie. In een krappe arbeidsmarkt kan dat doorslaggevend zijn.

Hybride werken vraagt om nieuwe spelregels

Sinds de coronapandemie is thuiswerken structureel ingeburgerd. Maar veel thuiswerkplekken missen de basisvoorzieningen die op kantoor vanzelfsprekend zijn: een ergonomische stoel, een verstelbaar bureau of een goed afgesteld beeldscherm. TNO constateert dat thuiswerkers vaker improviseren met keukentafels en eetkamerstoelen, wat leidt tot een verhoogd risico op klachten.

Werkgevers kunnen zich daar niet aan onttrekken. De Arbowet verplicht organisaties om ook bij thuiswerken te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving. TNO benadrukt dat effectieve oplossingen multidimensionaal zijn: een combinatie van ergonomische middelen, korte beweegpauzes en educatie. Het instituut ontwikkelde praktische hulpmiddelen zoals het BOK-stappenplan en de checklist Minder Zitten & Meer Bewegen, waarmee organisaties hun eigen interventies kunnen samenstellen.

De rol van de facilitair manager

Voor facilitair managers betekent dit een paradigmaverschuiving. De werkplek is niet langer één fysieke locatie die centraal kan worden ingericht, maar een netwerk van plekken — kantoor, thuis en onderweg — die allemaal aan minimale ergonomische standaarden moeten voldoen. De facilitair manager is de spil tussen beleid en praktijk: hij of zij signaleert risico’s, faciliteert oplossingen en borgt dat werkplekken voldoen aan de Arbowet én bijdragen aan vitaliteit.

Signalen voor de facilitair manager

• Veelvuldig verplaatsen of schuiven op de stoel → onvoldoende ondersteuning.
• Opgetrokken schouders of voorovergebogen houding → bureau of scherm verkeerd afgesteld.
• Klachtenmeldingen (nek, rug, pols) → directe signalen van een slechte werkplek.
• Improvisatie-oplossingen (dozen onder laptops, kussens op stoelen) → structurele middelen ontbreken.
• Weinig afwisseling in houding of beweging → verhoogd risico op klachten.

Voorbeelden uit de praktijk

• Zit-sta bureaus: stimuleren afwisseling en verkorten de totale zitduur.
• Ergonomische bureaustoelen: met instelbare lendensteun en armleuningen.
• Laptopstandaards en externe toetsenborden/muizen: brengen schermen op ooghoogte en ontlasten polsen.
• Akoestische oplossingen en verlichting: verminderen mentale belasting en verbeteren concentratie.
• Exoskeletten in zorg en logistiek: verlagen fysieke belasting bij zwaar werk.

Een praktijkvoorbeeld: een middelgrote gemeente verving standaardbureaus door zit-sta varianten en koppelde dit aan een bewustwordingscampagne. Binnen een jaar daalde het aantal meldingen van rugklachten met 25 procent en nam de medewerkerstevredenheid merkbaar toe.

Expertperspectief

Martijn Rietbergen van Health2Work ziet de bewustwording groeien: “Organisaties investeren niet alleen in producten, maar ook in kennis. Onze Ergonomiegids is daar een voorbeeld van: meer dan 200 pagina’s met inhoudelijke informatie, innovaties en oplossingen voor fysieke én mentale belasting. Het gaat om het totaalplaatje: van zit-sta bureaus tot hybride werkconcepten.”

Checklist voor een gezonde werkplek

1. Is elke werkplek voorzien van een verstelbare stoel en bureau?
2. Zijn beeldschermen op ooghoogte geplaatst en is er een externe muis/toetsenbord beschikbaar?
3. Wordt er actief gestimuleerd om af te wisselen tussen zitten, staan en bewegen?
4. Zijn verlichting en akoestiek afgestemd op concentratie en comfort?
5. Worden medewerkers periodiek bevraagd naar fysieke of mentale klachten?
6. Is er aandacht voor zowel kantoor- als thuiswerkplekken?

Conclusie

De cijfers laten zien dat langdurig zitten en slecht ingerichte werkplekken een structureel probleem vormen. Voor werkgevers en facilitair managers betekent dit dat investeren in ergonomie geen luxe is, maar een voorwaarde voor gezondheid, productiviteit en duurzame inzetbaarheid.

Wie zich verder wil verdiepen in de nieuwste inzichten en oplossingen, kan terecht bij Health2Work voor de de Ergonomiegids. Maar de eerste stap begint met een simpele vraag: hoe gezond is de werkplek van uw medewerkers eigenlijk?